Aqoonta Gorfaynta (2) – Cabdiqani Cabdillaahi Aadan

Cabdiqani Cabdillaahi Aadan

AQOONTA GORFAYNTA (2)

Ereygu waa Af Soomaali dhalad ah oo geedka garta iyo wixii xidhiidh leh baa la gu yaqaannay. Gartaada oo aad sii akhrisato inta aadan geedka garta tagin baa ay gorfayntu ba tahay. Soomaalidu na, waa ta ku tidhi maahmaah “Xaajo la gorfeeyay baa geed la la tagaa,” Cumar Dhuulle na (AHUN) waa kii ku heesay:

“Talo aad gorfaysaa,

Geed la la tagaa.”

Marka aad isku soo ururiso, wax la gorfeeyay waa wax la saxartiray oo dhan walba la ga istaagay. Marka aynnu nidhi, gartaada oo aad geedka hortii sii akhrisato ba weeye gorfayntu, akhrinta aad akhrisanayso gartaada waa aad gorfaynaysaa oo miyaa la gaa gar lee yahay mise waa aad gar lee dahay baa aad kala soo dhexbaxaysaa gorfayntaada.

Ereyga “Gorfayn,” kolkii Af Soomaaliga la aqoomeeyay, waxa uu Af Soomaaliga u buuxiyay booska ay labada erey “Critique,” iyo “Review,” u gu jiraan Af Ingiriisida iyo waliba kan “Naqd,” uu u gu jiro Af Carabiga.

Qaamuuska Af Soomaaliga ee ay wadadiyaariyeen Cabdalla Cumar Maansuur iyo Annagrita Puglieli, ereyga “Gorfee” oo fal ah, waxa ay ku qeexayaan:”Gorfee f.g2 (-feeyay, -faysay) arrin la ga doodayay si fiican u ga hadlid.” (Maansuur, Pugieli, 2002, Qaamuuska Af-Soomaaliga. RomeTre Press, B365).

Qeexidda buugga Qaamuuska Oxford ee ereyga “Review” waxa ay odhanaysaa:” A formal assessment of something with the intention of instituting change if necessary,” taas oo turjumiddeeda u gu dhawi noqon karto “Qiimayn rasmi ah oo la gu sameeyo wax gaar ah, iyada oo ujeeddadu tahay in la soo bandhigo isbeddelo, haddii loo baahdo,” waxa kale oo haddana qeexiddu, mar kale odhanaysaa “A critical appraisal of a book, play, film, etc. published in a newspaper or magazine,” oo turjumiddeedu noqon karto “Qiimayn saafidi ku lammaan tahay oo la gu sameeyo buug, filin, riwaayad, iyo wixii la jira, lagu na daabaco wargeys ama Magasin.”

Taasi waa ereyga “Review” iyo qeexidda Qaamuuska Oxford; bal aynnu eegno, ereyga “Critique”iyo isla Qaamuuska Oxford waxa uu ka yidhi. Waxa ay qeexidda Qaamuuska Oxford ereyga “Critique” odhanaysaa “Saafid (analysis) iyo qiimayn (assessment) faahfaahsan oo wax gaar ah la gu sameeyo, sida aragti, falsafad ama siyaasad ba; tognaan ama tabnaan.” Qeexidda Lisaanul-Carab ee ereyga “Naqd”, waxa ay odhanaysaa, iyadu na, “Kala haadin iyo kala hufid,” oo wax uu tusaale u soo qaadanayaa, naqdinta dahabku waa kala miiridda dahabka saafiga ah iyo huubada. (Ibnu Manduur, Lisanul-carab, B 14/254).

Haddii aynnu intaa ku daysano ereyga gorfayn iyo ereyada la jaadka ah ee afafka Ingiriisida iyo Carabiga ah, qeexitaannada aasaasiga ah ee ay af ahaan u lee yihiin, bal aynnu eegno ereygu aqoon ahaan ujeeddada uu u taagan yahay.

Si kooban haddii aynnu u qeexno gorfayn, waxa aynnu odhan karnaa: waa aqoonbaadhis, daraasayn iyo qiimayn la gu sugayo waxqabad qoran murtidiisa iyo miisaanka baahiyeed ee uu ka kafaynayo dadka ama dheh ba bulshada loo qoray, taasi oo la na miisaamayo dheef iyo dhaliil waxa uu xanbaarsan yahay. Waxqabadkaa qorani muxuu noqon karaa? Waxa uu noqon karaa: maqaal, buug (sheeko ama aan ahayn sheeko), filin, riwaayad iyo noocyada maansada ee kale.

Magaca qoraha: Cabdiqani Cabdillaahi Aadan
Email: abdiqaniaden010@gmail.com
Kampala, Uganda.

Faallo reeb

Please enter your comment!
Please enter your name here